Łupież u dziecka – czy można stosować szampony dla dorosłych?

Łupież u dzieci to częsty problem, z którym dorośli muszą sobie poradzić! W jaki sposób? Czy dzieci mogą stosować szampony przeciwłupieżowe dla dorosłych? Wyjaśniamy!

• Łupież u dzieci najczęściej pojawia się w wieku 6-10 lat.
• Ciemieniucha nazywana jest łupieżem niemowlęcym, ale tak naprawdę nie ma nic wspólnego z tą dolegliwością poza podobnymi objawami.
• U nastolatków łupież ma zwykle charakter łojotokowy i wiąże się z nadmierną pracą gruczołów łojowych.
• Starsze dzieci mogą bezpiecznie stosować szampony przeciwłupieżowe dla dorosłych.

Za łupież odpowiada grzyb drożdżopodobny Pityrosporum ovale z rodzaju Malassezia. Żyje on na głowie każdego z nas, natomiast to, czy wywoła łupież, zależy od tego, czy wystąpią warunki tłuszczowe do jego namnażania. Drożdżak ten żywi się wyłącznie nasyconymi kwasami tłuszczowymi, zaburzając strukturę lipidów. Uwolnione kwasy zaczynają podrażniać skórę, czego skutkiem jest nadmierne złuszczanie warstwy rogowej naskórka i charakterystyczne białe płatki sypiące się z głowy. Często łupieżowi towarzyszy więc przetłuszczanie się skóry i łojotok (tzw. łupież łojotokowy, tłusty), choć może też pojawić się na skórze suchej, która jest bardziej wrażliwa na działanie drożdżaków (mówimy wtedy o łupieżu suchym). Może też być symptomem znacznie poważniejszych chorób, np. łuszczycy, alergii czy atopowego zapalenia skóry.

• Ciemieniucha w wieku 0-2 lat (typowo między 2. a 10. tygodniem życia) – jest nazywana łupieżem niemowlęcym, choć tak naprawdę nie ma nic wspólnego z namnażaniem grzybów. Jest to zapalenie łojotokowe skóry głowy, objawiające się wzmożoną aktywnością gruczołów łojowych – łoj wraz ze zrogowaciałym naskórkiem tworzy na głowie niemowlęcia żółte łuski, dość mocno przylegające do skóry (stąd nazwa „czepiec kołyskowy”). Na szczęście to nie boli i nie swędzi. Jest to skutek działania hormonów matki wydzielanych razem z mlekiem. Czasami ciemieniucha może być też pierwszym objawem atopowego zapalenia skóry. Zwykle dolegliwości ustępują samoistnie w ciągu kilku miesięcy (najpóźniej do 2. roku życia) – można to przyspieszyć stosowaniem specjalnych preparatów na ciemieniuchę, które zmiękczają zrogowaciały naskórek, pomagając go usunąć z główki dziecka, a także zapobiegają jego gromadzeniu. Zdarza się, że ciemieniucha pojawia się nawet u 3-latków – zwykle zapowiada to problemy z łojotokowym zapaleniem skóry w wieku dorosłym.
• Łupież zwykły w wieku 6-10 lat – to właśnie u dzieci w tym wieku łupież występuje najczęściej. Zmiany najczęściej obejmują owłosioną skórę głowy, ale mogą się również pojawiać w innych miejscach. Rzadko kiedy towarzyszy im stan zapalny skóry, choć drapanie swędzącej głowy może doprowadzić do podrażnienia i rozwoju reakcji zapalnej. W tym wieku też łupież może być objawem nieodpowiedniej pielęgnacji skóry głowy (np. niedokładnego zmywania z niej szamponu czy odżywki, co prowadzi do zablokowania ujść gruczołów mieszkowo-włosowych i nasilenia łojotoku).
• Łupież łojotokowy u nastolatków – w okresie dojrzewania największy wpływ na powstawanie łupieżu mają zmiany hormonalne, które nasilają produkcję łoju (dlatego też pojawia się wtedy trądzik. Łupież w tym wieku może być także skutkiem stosowania nieodpowiednich kosmetyków do mycia i stylizacji włosów, a także źle zbilansowanej diety, w której przeważają białko, cukry proste i potrawy wysokotłuszczowe, czy objawem innego schorzenia (atopowego zapalenia skóry, uczulenia itp.).

Leczenie łupieżu u dziecka uzależnione jest od jego wieku oraz od charakteru schorzenia. Inne kosmetyki przeznaczone są niemowlętom zmagającym się z ciemieniuchą, inne dzieciom wczesnoszkolnym, a jeszcze inne nastolatkom. Należy pamiętać, że w walce z łupieżem u dzieci młodszych nie należy stosować szamponów przeciwłupieżowych dla dorosłych, bowiem są to preparaty o dość silnym działaniu, które mogą spowodować wiele szkód na delikatnej skórze pociechy i przynieść efekt odwrotny do zamierzonego.

• Ciemieniucha u niemowląt – kiedy zrogowaciały naskórek nie złuszcza się zbyt obficie, wystarczy regularny masaż skóry głowy 5% oliwką salicylową połączony ze sczesywaniem łusek z włosów. Sprawdzonym domowym sposobem na łupież niemowlęcy jest także peeling skóry głowy z rozmoczonych w wodzie płatków owsianych czy pszennych, a także nałożenie na skórę głowy przed kąpielą (ok. 10 minut wcześniej) oliwki – najlepiej naturalnej. Szybkie efekty przynosi też stosowanie specjalnych maści i preparatów na ciemieniuchę, które zmiękczają twardy naskórek i pomagają usunąć go ze skóry, zapobiegają też jego odkładaniu. W przypadku, gdy objawy ciemieniuchy są bardzo nasilone i nie reagują na typowe metody, należy skonsultować się z pediatrą, bowiem przyczyna takiego stanu rzeczy może mieć poważniejsze podłoże (np. alergie).
• A co na łupież u dziecka kilkuletniego? Przede wszystkim zmiana dotychczasowej pielęgnacji. Bardzo często bowiem w tym wieku przyczyną zapchania gruczołów łojowych jest źle dobrany kosmetyk. Jeśli to nie pomoże, można wypróbować dostępne na rynku preparaty zwalczające łupież przeznaczone dla najmłodszych. U dzieci nieco starszych, w wieku 10-11 lat, można już zastosować delikatny przeciwgrzybiczny szampon do skóry wrażliwej, taki jak np. Vichy Dercos. Warto też uczyć dziecko prawidłowych nawyków w pielęgnacji włosów i skóry głowy, np. codziennego czesania czy dokładnego spłukiwania szamponu i odżywki podczas mycia.
• Nastolatki spokojnie mogą korzystać z prawie pełnej gamy kosmetyków przeciwłupieżowych przeznaczonych dla osób dorosłych. Ich skóra głowy nie jest już tak wrażliwa jak jeszcze kilka lat wcześniej. W pielęgnacji skóry z tendencją do łupieżu ważne jest nie tylko stosowanie preparatów ze składnikami przeciwgrzybiczymi, ale również keratolitycznymi (regulują złuszczanie komórek naskórka, zapobiegając tworzeniu się twardych, żółtych łusek), nawilżającymi i łagodzącymi. Szampon leczniczy zwykle stosuje się 2-3 razy w tygodniu, pozostawiając na skórze na 2-5 minut (należy dokładnie przeczytać instrukcję użycia). Zwykle taka kuracja trwa ok. 4 tygodni. Łupież może jednak nawracać, dlatego profilaktycznie warto stosować potem szampon przeciwłupieżowy np. 1-2 razy w miesiącu.

Na ogół łupież u dziecka nie jest przypadłością, która wymaga interwencji specjalisty i stosowania doustnych leków przeciwgrzybiczych. O ile nadmiernie złuszczającemu się naskórkowi nie towarzyszą inne niepokojące objawy, takie jak stan zapalny, silny świąd, pieczenie, mocne zaczerwienienie głowy, wypadanie włosów, wówczas rodzic jest w stanie samodzielnie poradzić sobie z tym problemem. Należy jednak pamiętać, że łupieżu nie wolno lekceważyć, gdyż może to skutkować trudnymi do wyleczenia schorzeniami skóry głowy (łupież tłusty, pstry, łuszczyca, grzybica, wypadanie włosów itp.), nie wspominając już o tym, że łupież bardzo często wiąże się z negatywnymi emocjami, takimi jak wstyd i skrępowanie, które mogą powodować alienację społeczną dzieci, a nawet depresję. Łupież u dziecka łatwo wyleczyć, ale łatwo też zaniedbać. Pamiętajmy o tym!