Promieniowanie ultrafioletowe (UV) to niewidoczna dla oka część promieni słonecznych, która może szkodzić skórze, oczom i zdrowiu. To właśnie przez nie możemy się opalić, ale też doznać oparzeń słonecznych i uszkodzeń skóry, a w dłuższej perspektywie również przyspieszyć jej starzenie się i zwiększyć ryzyko pojawienia się nowotworu. UV szkodzi również oczom, może prowadzić np. do zaćmy.
Wyróżnia się trzy typy promieniowania UV, które różnią się długością fali, głębokością, do jakiej są w stanie przeniknąć skórę i skutkami, jakie mogą wywoływać:
- UVA to promieniowanie o najdłuższej fali z zakresu promieniowania ultrafioletowego Przenika przez chmury, szyby i dociera do głębokich warstw skóry. Odpowiada za proces fotostarzenia, czyli przedwczesne starzenie się skóry, utratę jej elastyczności, przebarwienia i zmiany w strukturze włókien kolagenowych. Działa wolno, ale jego skutki kumulują się przez lata. UVA jest również związane z reakcjami fotouczulającymi i fotoalergicznymi. W obrębie promieniowania UVA wyróżnia się też tzw. długie promienie UVA, które mają jeszcze większą długość fali i mogą wnikać najgłębiej ze wszystkich typów UV – nawet do poziomu komórek. To one odpowiadają za niewidoczne na pierwszy rzut oka uszkodzenia, które kumulują się latami i mogą prowadzić do poważniejszych zmian, np. nowotworowych.
- UVB to promieniowanie o średniej długości fali. Jest silniejsze, choć dociera tylko do naskórka. To ono odpowiada za poparzenia słoneczne, pojawienie się rumienia i uszkodzenia DNA w komórkach skóry. Powtarzająca się ekspozycja na UVB bez odpowiedniej ochrony może prowadzić do rozwoju nowotworów skóry, w tym czerniaka, raka kolczystokomórkowego i podstawnokomórkowego. Jego natężenie jest największe latem w godzinach południowych.
- UVC to najkrótsza i najbardziej energetyczna forma promieniowania ultrafioletowego. Na szczęście nie dociera do powierzchni Ziemi, ponieważ jest całkowicie pochłaniana przez atmosferę. Choć nie występuje naturalnie w środowisku, bywa wykorzystywana sztucznie (na przykład w lampach bakteriobójczych).
Wpływ słońca na skórę to m.in. osłabienie bariery ochronnej skóry, immunosupresję (czyli osłabienie odporności) oraz rozwój zmian nowotworowych. Jedną z przyczyn jest powstawanie wolnych rodników. Takie uszkodzenia mogą prowadzić do przyspieszonego starzenia się skóry, powstawania zmarszczek, przebarwień, osłabienia bariery ochronnej skóry, a w skrajnych przypadkach nawet do rozwoju nowotworów.
Profilaktyka ma ogromne znaczenie, bo codzienne wysokie dawki promieniowania UV mogą prowadzić do trwałych zmian. Wrażliwość skóry na promieniowanie zależy także od jej fototypu. Fototyp to inaczej rodzaj skóry pod względem reakcji na słońce, czyli tego, jak szybko ulega poparzeniom i czy się opala. Im jaśniejsza karnacja, tym większe ryzyko uszkodzeń. Skóra o fototypie I i II (jasna) bardzo łatwo ulega poparzeniom słonecznym i opala się trudno lub wcale. Fototyp III opala się stopniowo, a poparzeniom ulega rzadko. Z kolei fototypy IV, V i VI (ciemniejsze karnacje) opalają się łatwo i bardzo rzadko reagują rumieniem, ale również wymagają ochrony UV, choćby z uwagi na ryzyko przebarwień i osłabienia bariery skóry.
