Menopauza a miesiączka

Menopauza oznacza trwałe ustanie cykli miesiączkowych. Nie dzieje sięto jednak z dnia na dzień. Moment ten poprzedzony jest kilkuletnim okresem – tzw. perimenopauzą, w czasie której dochodzi do zaburzeń miesiączkowania.

• Menopauza to stan fizjologicznego zatrzymania miesiączki, po którym w ciągu do najmniej 12 miesięcy nie wystąpiło krwawienie menstruacyjne.
  
• Zanim jednak do tego dojdzie, przez kilka lat mogą pojawiać się objawy menopauzy, związane ze stopniowym wygaszaniem czynności hormonalnej jajników.
  
• W okresie tym pojawiająsię zaburzenia miesiączkowania, takie jak wydłużenie bądź skrócenie odstępów między kolejnymi krwawieniami, bardziej obfite bądź skąpe menstruacje. Mogąteż pojawić się objawy tzw. zespołu klimakterycznego.
  
• U niektórych kobiet dochodzi też do wystąpienia przedwczesnej menopauzy – w wielu przypadkach, dzięki odpowiedniemu leczeniu hormonalnemu, możliwe jednak jest przywrócenie miesiączkowania, a nawet pełnej płodności.
  
• Każde krwawienie, które pojawi się po menopauzie (w tzw. okresie postmenopauzalnym) powinno być jak najszybciej zgłoszone lekarzowi.

Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia menopauza (przekwitanie, klimakterium) to ostatnia miesiączka, po której przez co najmniej 12 miesięcy nie wystąpiło krwawienie menstruacyjne. Biologicznie menopauza oznacza dla kobiety utratę płodności i jest naturalnym procesem fizjologicznym, który zwykle występuje między 45. a 55. rokiem życia. Moment pojawienia się menopauzy jest zależny od wielu czynników, takich jak uwarunkowania genetyczne, wiek wystąpienia pierwszej miesiączki, historia ciąż i porodów, długość cyklu miesiączkowego, przebyte choroby, a także czynniki środowiskowe, stres, dieta i ogólnie styl życia.

Pierwsze objawy zapowiadające menopauzę pojawiają się dużo wcześniej przed całkowitym ustaniem miesiączkowania, średnio 5-6, a czasami nawet 8-10 lat wcześniej. Jest to przejściowy okres okołomenopauzalny, nazywany też perimenopauzą. Początkowo w okresie tym kobiety miesiączkują nadal regularnie i dwufazowo, a stężenie hormonów płciowych, z wyjątkiem FSH, utrzymuje się w normie. Następnie dochodzi do stopniowego wygasania funkcji jajników i redukcji liczby pęcherzyków jajnikowych, co w końcu skutkuje zahamowaniem miesiączkowania.

Gwałtowny spadek czynności jajników obserwuje się zwykle ok. 6 miesięcy przed menopauzą (a więc zatrzymaniem miesiączkowania). Zapas pęcherzyków jajnikowych jest już wtedy prawie całkowicie wyczerpany, jajniki produkują też coraz mniej hormonów. Pod wpływem zmian hormonalnych dochodzi do zaburzenia miesiączkowania – i nie ma tutaj jednego schematu. U niektórych kobiet przerwy miedzy krwawieniami wydłużają się (nawet do kilku miesięcy), u innych znacznie skracają (np. do 2 tygodni), czasami krwawienie staje się skąpe i krótkie, a w niektórych przypadkach – wydłuża się i staje się obfite, z widocznymi skrzepami. Mogą też pojawić się nieregularne plamienia między kolejnymi miesiączkami. Gdy stężenie estrogenów obniży się na tyle, że nie pobudza już odpowiednio proliferacji komórek śluzówki macicy, krwawienia menstruacyjne ustają – ten właśnie moment nazywamy menopauzą. Zaburzeniom miesiączki towarzyszą też objawy zespołu klimakterycznego, związane z obniżaniem czynności jajników, takie jak napady gorąca, potliwości, uczucie zmęczenia, rozdrażnienia, wahania nastroju itp. Choć są to typowe objawy menopauzy, tak naprawdę wiele kobiet w ogóle ich nie odczuwa (albo odczuwa w minimalnym stopniu, bez większego wpływu na jakość życia). Dlatego trzeba pamiętać, że zaburzenia miesiączkowania mogą też mieć inne przyczyny niż menopauza, np. choroby nadnerczy. Dlatego zawsze warto zgłosić je lekarzowi ginekologowi-endrokrynologowi, który zaleci odpowiednie badania ją potwierdzające bądź wykluczające.

Poznaj też nietypowe objawy menopauzy.

 

FUNKCJE JAJNIKA

Jajnik jest głównym źródłem produkcji estrogenów u płodnych kobiet. Po menopauzie większość estrogenów wytwarzana jest w tkankach obwodowych, szczególnie w tkance tłuszczowej*.

* Hall G, Phillips TJ. Estrogen and skin: the effects of estrogen, menopause, and hormone replacement therapy on the skin. J Am Acad Dermatol 2005;53:555–568; quiz 569–72.

U niektórych kobiet objawy menopauzy mogą się pojawić przed 40., a nawet przed 35. rokiem życia. Mówimy wtedy o przedwczesnej menopauzie – zwykle nie jest to jednak naturalny stan fizjologiczny i po odpowiednim leczeniu możliwe jeszcze jest przywrócenie prawidłowego miesiączkowania. Przedwczesna menopauza może być objawem choroby autoagresywnej czy neurologicznej, np. zapalenia tarczycy (Hashimoto), celiakii, cukrzycy typu I, reumatoidalnego zapalenia stawów, miastenii itp. Uważa się też, że rosnąca liczba przedwczesnych menopauz związana jest ze stresem cywilizacyjnym, na jaki narażone są współczesne kobiety. Wraz z zaburzeniami miesiączki pojawiają się też wtedy inne typowe objawy przekwitania, takie jak uderzenia gorąca, gwałtowne zmiany nastroju, problemy ze snem, kołatanie serca itp. Dlatego zawsze w takim przypadku trzeba udać się do lekarza ginekologa-endokrynologa, który zaleci odpowiednie badania diagnostyczne, głównie poziomu hormonów. Często przywrócenie przedwcześnie zatrzymanej miesiączki jest możliwe po zastosowaniu odpowiedniej terapii hormonalnej zaleconej przez lekarza, a u niektórych kobiet udaje się w ten sposób przywrócić pełną płodność. Jednak odpowiednia diagnoza i leczenie przedwczesnej menopauzy są ważne nie tylko ze względu na ewentualne plany związane z macierzyństwem, ale też z uwagi na zdrowie kobiety. Zmniejszone stężenie estrogenów zwiększa bowiem ryzyko m.in. chorób układu krążeniowego (zatory, wylewy, zawały), osteoporozy i niektórych chorób nowotworowych. Poza tym dla wielu kobiet utrata miesiączki jest trudna do zaakceptowania i wpływa na obniżenie poczucia kobiecości i atrakcyjności. Kobiety młode, przed czterdziestką, nie są na to psychicznie przygotowane i bardzo źle radzą sobie z objawami przedwczesnej menopauzy.

Zaburzenia miesiączkowania we wczesnej fazie klimakterium nie oznaczają całkowitej utraty płodności i mogą być przyczyną niespodziewanej ciąży. Szansa zapłodnienia jest w tym okresie oczywiście dużo mniejsza, zwiększa się natomiast ryzyko wczesnego poronienia. Dla pewności jednak warto pomyśleć o skutecznej antykoncepcji hormonalnej pod okiem lekarza.

Dowiedz się więcej o ciąży w okresie menopauzy.

Postmenopauzą nazywamy okres następujący po całkowitym wygaśnięciu czynności hormonalnej jajników. Stopniowo poziom hormonów stabilizuje się wtedy na niższym poziomie, a przykre objawy menopauzy zmniejszają się. W okresie tym nie występuje już cykl owulacyjny. Czasami zdarza się jednak, że krwawienie powraca nawet po 12-miesięcznej przerwie – zwykle jednak nie jest to objaw miesiączki (choć może też dojść do ponownego, niewielkiego wznowienia czynności hormonalnej jajników). Trzeba wtedy wykonać nie tylko badania hormonalne zalecone przez lekarza, ale też badanie ultrasonograficzne miednicy, które pomoże wykluczyć bądź potwierdzić inne patologiczne przyczyny krwawienia, np. zmiany nowotworowe endometrium czy mięśniaki macicy. Dlatego bardzo ważne jest, aby każde krwawienie lub plamienie w okresie postmenopauzalnym zgłosić jak najszybciej lekarzowi!