Hormonalna terapia zastępcza a potrzeby i pielęgnacja skóry w okresie menopauzy

Menopauza to naturalny czas zmian w życiu każdej kobiety. Niestety, jej wystąpienie wiąże się z objawami, które mogą mieć niekorzystny wpływ na samopoczucie, codzienne funkcjonowanie oraz kondycję skóry. Kiedy symptomy menopauzy stają się bardzo uciążliwe, warto rozważyć wybór HTZ. To hormonalna terapia zastępcza, metoda stosowana w łagodzeniu objawów menopauzy. Dowiedz się, jakie korzyści daje HTZ, kto powinien rozważyć jej wybór oraz jak prawidłowo dbać o skórę w okresie menopauzy.

Jak menopauza wpływa na skórę i organizm kobiety?

Czym jest menopauza? Światowa Organizacja Zdrowia definiuje ją jako trwający od ponad 12 miesięcy brak miesiączki, wywołany przez nieodwracalne wygasanie funkcji jajników, po wcześniejszym wykluczeniu chorób mogących prowadzić do zatrzymania miesiączki. Choć menopauza ma miejsce zwykle około 50. roku życia, jej pierwsze objawy mogą dawać o sobie znać znacznie wcześniej, bo już po 40. roku życia.

Stopniowe wygasanie funkcji jajników, zanik owulacji i miesiączki stopniowo zaburzają gospodarkę hormonalną kobiety. Dochodzi do spadku poziomu hormonów płciowych, przede wszystkim estrogenu i progesteronu. Hormony te odpowiadają za prawidłowe funkcjonowanie organizmu, w tym układu nerwowego, kostnego, czy krwionośnego.

Kobiety w okresie okołomenopauzalnym w wyniku spadku hormonów mogą zmagać się z wieloma nieprzyjemnymi objawami:

• uderzenia gorąca;
• problemy ze snem;
• rozdrażnienie;
• spadek nastroju;
• nadmierna potliwość;
• zmęczenie;
• problemy z koncentracją;
• suchość pochwy, częstsze infekcje układu moczowego.

Wpływ hormonów na skórę w trakcie menopauzy również nie pozostaje bez znaczenia. To właśnie wtedy można zaobserwować znaczne przyspieszenie objawów starzenia. W wyniku spadku hormonów płciowych zmniejsza się ilość ceramidów i wolnych kwasów tłuszczowych w warstwie rogowej naskórka. Osłabieniu ulega warstwa ochronna. Skutkiem jest TEWL (transepidermalna utrata wody), brak nawilżenia, zwiększona wrażliwość skóry na czynniki zewnętrzne i nadmierna suchość skóry.

Częsty problem podczas menopauzy to także nierównomierny koloryt skóry i plamy starcze, których przyczyną jest osłabiona ochrona antyoksydacyjna i wpływ wolnych rodników. Znacznemu spowolnieniu ulega odnowa komórkowa, czego skutkiem jest matowy, ziemisty koloryt i skóra pozbawiona blasku. 

W trakcie menopauzy skóra znacząco traci swoją jędrność i elastyczność. Staje się wiotka, a zmarszczki ulegają pogłębieniu. To wynik zmniejszonej aktywności fibroblastów (komórek skóry), które stymulują produkcję kolagenu, elastyny i kwasu hialuronowego. To właśnie ich odpowiednia ilość odpowiada za młody i jędrny wygląd skóry. 

Wpływ na utratę kolagenu w skórze wykazuje także kortyzol, którego poziom w tym czasie wzrasta. Stąd w okresie menopauzy jednym ze skutecznych sposobów na zwiększenie kolagenu w organizmie jest tzw. dieta kolagenowa. 

Czym jest HTZ i na czym polega?

Hormonalna Kuracja Zastępcza to metoda łagodzenia objawów menopauzy u kobiet polegająca na suplementacji hormonalnej. Zadaniem kuracji HTZ jest niwelowanie objawów menopauzy poprzez podawanie syntetycznych hormonów, czego efektem jest wyrównanie ich niedoborów, przywrócenie równowagi hormonalnej w organizmie i poprawa jakości życia kobiety.

Zastępcza kuracja hormonalna polega na zastąpieniu naturalnej czynności hormonalnej jajników poprzez podawanie estrogenów (estrogenowa terapia zastępcza, ETZ) lub estrogenów i progesteronu (HTZ) w minimalnych, skutecznych dawkach. Najczęściej stosowane są estrogeny naturalne (np. 17β-estradiol), które wykazują najbardziej fizjologiczne działanie i są dobrze tolerowane przez organizm kobiety.

Jakie są wskazania do stosowania zastępczej kuracji hormonalnej?

Kto powinien zdecydować się na kurację hormonalną przy menopauzie? Jej wykorzystanie jest bezpośrednio związane z intensywnością objawów menopauzy i tego, w jakim stopniu wpływają one na jakość życia kobiety. Oznacza to, że jeśli nocne poty, uderzenia gorąca, wahania nastrojów lub inne objawy uniemożliwiają Ci prawidłowe funkcjonowanie, zaburzają rytm dnia, mają negatywny wpływ na kontakty z bliskimi, warto rozważyć wybór HTZ. Oczywiście należy pamiętać, że o ostatecznym stosowaniu HTZ decyduje lekarz.

Wskazaniem do zastosowania HTZ może być także ryzyko osteoporozy, suchość pochwy, spadek libido, przedwczesne wygasanie jajników czy przedwczesne ustanie miesiączkowania.

Jakie są przeciwwskazania do HTZ?

W jakich sytuacjach terapia zastępcza hormonalna nie jest zalecana? Bezwzględne przeciwwskazania do jej stosowania to:

• choroba zakrzepowo-zatorowa (zakrzepica);
• rak piersi lub endometrium;
• przebyty zawał serca;
• niektóre choroby wątroby, w tym ostra niewydolność wątroby;
• hipercholesterolemia wysokiego stopnia;
• krwawienia z dróg rodnych;
• porfiria skórna późna.

Kuracja HTZ – jakie są jej rodzaje?

Współczesna kuracja hormonalna przy menopauzie jest dostosowywana do potrzeb i wieku pacjentki. Decydując się na nią, warto być świadomą jej dostępnych rodzajów oraz form podania.

W przypadku Hormonalnej Terapii Zastępczej można wyróżnić jej dwa rodzaje:

• terapię estrogenowo-progestagenową (EPT);
• terapię estrogenową (ET).

HTZ może być stosowana w różnych formach podania, czego przykładem jest HTZ w sprayu donosowym, HTZ w plastrach naklejanych na skórę, a także doustne tabletki, pierścienie dopochwowe, czy iniekcje skórne.

Jakie mogą być skutki nagłego odstawienia HTZ?

Czy odstawienie HTZ ma skutki uboczne? Tak jak każda kuracja hormonalna, nagłe odstawienie HTZ może nieść za sobą konsekwencje. Można zaliczyć do nich znaczne pogorszenie samopoczucia, stany depresyjne oraz nasilenie objawów menopauzy. Nagłe odstawienie HTZ może wiązać się również z innymi, nieoczywistymi objawami, które początkowo trudno z tym powiązać.

Decyzja o zakończeniu terapii HTZ zawsze powinna zostać podjęta wspólnie przez pacjentkę i lekarza. W zakończeniu terapii hormonalnej istotne jest, aby stopniowo przyzwyczajać organizm do niższego poziomu hormonów, co pozwala na lepszą kontrolę negatywnych skutków odstawienia.

Jakie są zalety stosowania hormonalnej terapii zastępczej?

Choć w niektórych przypadkach stosowanie HTZ niesie za sobą ryzyko powikłań i należy zastosować alternatywne metody, korzyści z jej stosowania są niewymiernie większe i dotyczą całego organizmu:

• obniżenie „złego” cholesterolu;
• wzmocnienie ścian naczyń krwionośnych;
• zmniejszenie objawów sercowo-naczyniowych;
• zmniejszenie ryzyka wystąpienia osteoporozy i złamań poprzez hamowanie utraty masy kostnej;
• zmniejszone ryzyko wystąpienia choroby Alzheimera;
• poprawa samopoczucia;
• zmniejszenie uciążliwych objawów w postaci nocnych potów, uderzeń gorąca, poprawa jakości snu.

Nie należy zapominać także o wpływie HTZ na skórę. Ilość włókien kolagenowych jest zależna od estrogenu. Po włączeniu hormonalnej terapii zmianie może ulec nawilżenie skóry i wzmocnienie warstwy hydrolipidowej. Może dojść również do poprawy jędrności, zagęszczenia i elastyczności skóry, zmniejszenia widoczności zmarszczek czy zaczerwienień.

Jak pielęgnować skórę w okresie menopauzy?

Hormonalna Terapia Zastępcza, choć ma istotny wpływ na cały organizm nie wystarczy, aby w okresie menopauzy skóra pozostała w jak najlepszej kondycji. Dlatego tak ważne jest, aby oprócz HTZ wybrać odpowiednią rutynę pielęgnacyjną.

W okresie okołomenopauzalnym zadaniem pielęgnacji skóry powinna być ochrona przed działaniem ekspozomu, stymulacja naskórka do dalszej odnowy, nawilżenie, wzmocnienie bariery naskórkowej i nadanie jej naturalnego blasku.

W pielęgnacji skóry w okresie menopauzy bardzo ważną rolę pełni codzienna fotoprotekcja. Ochrona przed słońcem zabezpiecza przed objawami fotostarzenia, jak nadmierna suchość, zaczerwienienie, podrażnienie, pogłębione zmarszczki czy przebarwienia hormonalne. Dodatkowo, fotoprotekcja zmniejsza ryzyko wystąpienia nowotworów skóry.

Oprócz fotoochrony, należy pamiętać o demakijażu i oczyszczaniu skóry, dzięki czemu ta będzie odpowiednio przygotowana na przyjęcie składników aktywnych. W codziennej rutynie pielęgnacyjnej warto sięgać po sera i kremy o działaniu nawilżającym i regenerującym. W porannej pielęgnacji dobrym wyborem będą formuły zawierające antyoksydanty, które świetnie sprawdzą się w połączeniu z kremem z filtrem.

Składniki aktywne w formułach kosmetyków, których warto szukać to:

• kwas hialuronowy;
• peptydy;
• retinol;
• proksylan;
• niacynamid;
• kwasy tłuszczowe;
• witaminy C i E;
• resweratrol;
• koenzym Q10.

Pielęgnacja skóry w trakcie HTZ i menopauzy

W okresie pomenopauzalnym zmiany hormonalne przyspieszają proces starzenia się skóry. Zmniejszeniu ulega produkcja sebum, czego skutkiem jest nadmierna suchość skóry. Zmarszczki ulegają pogłębieniu, a skóra stopniowo traci jędrność. Aby jak najlepiej zadbać o kondycję skóry, stworzyliśmy serię Neovadiol Magistral. W jej formułach wykorzystano siłę proksylanu i ekstrakt z kasji. Proksylan dzięki swoim właściwościom zwiększa syntezę prokolagenu typu I i III, kolagenu typu VI i GAGS (glikozaminoglikanów). Uelastycznia i ujędrnia skórę, spłyca zmarszczki i ogranicza wiotczenie skóry. Ekstrakt z kasji ma zbliżoną strukturę cząsteczkową do kwasu hialuronowego. Hamuje działanie kortyzolu na utratę kolagenu i wspomaga syntezę kwasu hialuronowego dla sprężystej i jędrnej skóry.

Neovadiol Magistral Odżywczy redukujący wiotczenie balsam na dzień dzięki swojej formule reaktywuje mechanizmy w skórze: zmniejsza wiotkość, poprawia gęstość, wygładza zmarszczki i uzupełnia utraconą warstwę lipidową.

W porannej rutynie nie może zabraknąć fotoprotekcji. Neovadiol Magistral Odżywczy krem przeciw przebarwieniom SPF 50 zawiera kompleks składników aktywnych ujędrniających skórę z wysoką ochroną SPF o szerokim spektrum działania oraz niacynamidem. To potrójna skuteczność w pielęgnacji skóry po menopauzie: działa na zmarszczki, jędrność i przebarwienia.

W trakcie wieczornej pielęgnacji warto postawić na regenerację skóry po całym dniu. Pomoże w tym Neovadiol Magistral Odżywczy modelujący owal twarzy krem na noc. Jego formuła reaktywuje mechanizmy skórne: zmniejsza wiotkość, poprawia gęstość, wygładza zmarszczki i przywraca poczucie komfortu.

W porannej i wieczornej pielęgnacji warto zadbać o szczególnie wymagającą i delikatną okolicę oczu. Bardzo dobrym wyborem będzie Neovadiol Korygujący krem do skóry wokół oczu i ust. Jego formuła bogata w składniki aktywne skutecznie niweluje wpływ menopauzy na skórę. Ujędrnia, nawilża i poprawia sprężystość skóry. Krem został wzbogacony odżywczymi kwasami Omega 3-6-9, wodą wulkaniczną Vichy i kofeiną, aby odżywić i ukoić skórę oraz korygować cienie pod oczami.

HTZ – najczęściej zadawane pytania

Hormonalna terapia zastępcza może budzić wiele wątpliwości. Sprawdź odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania.

Czy HTZ zwiększa ryzyko chorób krążenia i zawałów?

Obecnie nie ma dowodów na to, że HTZ zwiększa ryzyko chorób serca. Na początku XXI wieku co prawda przeprowadzono badania kliniczne, które obejmowały wiele tysięcy kobiet i wynikało z nich, że HTZ zwiększa ryzyko powikłań zatorowo-zakrzepowych, udaru mózgu oraz zawału serca.

Kilka lat później udowodniono, że badania te były źle skonstruowane. Po pierwsze, analizę oparto na grupie kobiet w wieku 63-67 lat, więc już po menopauzie. Po drugie, zastosowano w nich estrogeny skoniugowane końskie, a nie naturalne, które stanowią podstawę nowoczesnej HTZ. I po trzecie, podawano je doustnie, podczas gdy obecnie popularną i zalecaną formą jest terapia przezskórna. W roku 2007 ten sam zespół badaczy, który w roku 2002 wykazał, że HTZ szkodzi, przeanalizował powtórnie wcześniejsze badania i wykazał, że terapia zastosowana odpowiednio wcześnie po menopauzie zmniejsza ryzyko zawału serca i udaru mózgu.

Czy HTZ zwiększa ryzyko raka piersi?

Tak, Hormonalna Terapia Zastępcza może wykazywać wpływ na wystąpienie raka piersi w przyszłości. Ryzyko zachorowania jest nieznacznie wyższe przy dłuższym niż 5 lat stosowaniu HTZ, u kobiet otyłych oraz u kobiet z historią onkologiczną w rodzinie (w przypadku nowotworów uwarunkowanych dziedzicznie, jak rak piersi, rak jajników czy jelita grubego). Z tego względu nie zaleca się stosowania HTZ dłużej niż 5 lat, w okresie tym trzeba też regularnie poddawać się badaniu ginekologicznemu i mammografii.

Czy podczas HTZ trzeba robić regularne badania?

Tak. HTZ nie można stosować bez wykonania odpowiednich badań. Są one niezbędne do zachowania bezpieczeństwa i skuteczności leczenia. Poza wywiadem, badaniem ogólnym i cytologią lekarz zaleci mammografię, badanie wydolności wątroby i krzepnięcia krwi, a także lipidogram, oznaczenie poziomu glukozy na czczo i po posiłku, badanie czynności tarczycy, a czasami także badanie densytometryczne kości.

Jak długo powinno się stosować HTZ?

Aktualnie w przypadku hormonalnej terapii zastępczej stosuje się indywidualne podejście. Przyjmuje się, że czas nie powinien być dłuższy niż 5 lat, jednak w niektórych przypadkach lekarz może wydłużyć jej czas trwania.

Czy każda forma HTZ jest tak samo skuteczna?

Forma HTZ powinna być dobrana do potrzeb i nasilenia objawów pacjentki. Ponieważ HTZ w formie tabletek może obciążać wątrobę, coraz częściej zaleca się przezskórne formy podania, takie jak plastry, żele czy kremy. Są też dostępne implanty, a także wkładki domaciczne, globulki dopochwowe, pierścienie. Każdy z tych sposobów będzie wykazywał się skutecznością, pod warunkiem, że dobrano go do wieku, stanu zdrowia i nasilenia objawów pacjentki, a nawet jej stylu życia.

Czy HTZ hamuje menopauzalne wypadanie włosów?

Tak. Choć łysienie menopauzalne nie jest wskazaniem do wdrożenia HTZ, u kobiet stosujących terapię hormonalną zaobserwowano zmniejszenie wypadania włosów pod wpływem niedoboru estrogenu, a także poprawę ich struktury i gęstości.

Czy HTZ może być zastąpiona fitoestrogenami?

Fitoestrogeny to związki roślinne strukturalnie zbliżone do ludzkich estrogenów. Występują głównie w soi, lnie oraz czerwonej koniczynie. Czasami wykorzystuje się je jako alternatywę dla klasycznej HTZ w celu łagodzenia niektórych objawów. Mimo to nie zastąpią one leku przepisanego przez lekarza, ponieważ siła ich oddziaływania (wiązania się z receptorami estrogenowymi) jest dużo mniejsza niż 17β-estradiolu. Mogą jednak być alternatywą dla kobiet, które nie chcą bądź ze względu na przeciwwskazania nie mogą stosować klasycznej terapii zastępczej.

Tekst został zweryfikowany przez mgr inż. Magdalenę Kaczanowicz.
Za deklaracje marketingowe odpowiada Vichy.

Mgr inż. Magdalena Kaczanowicz, chemik i technolog kosmetyczny

Bibliografia:
1. Ko S.H., Kim H.S., Menopause-Associated Lipid Metabolic Disorders and Foods Beneficial for Postmenopausal Women, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31941004/ [dostęp: 06.01.2026].
2. Stefanowicz E., Menopauza, mp.pl/pacjent/ginekologia/menopauza/262054,menopauza [dostęp: 06.01.2026].
3. Suchocka M., Karska J., Pszczołowska M., Cognitive Decline in Early and Premature Menopause, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37047549/, [dostęp: 06.01.2026].
4. Verdonk P., Bendien E., Appelman Y., Menopause and work: A narrative literature review about menopause, work and health, pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35570508/, [dostęp: 06.01.2026]
5. World Health Organization, Menopause, who.int/news-room/fact-sheets/detail/menopause, [dostęp: 06.01.2026].